Όταν ένας μαθητής αντιμετωπίζει μια άσκηση με πολλά ερωτήματα κλιμακούμενης δυσκολίας, ανακαλεί από τη μακρόχρονη μνήμη του στη βραχύχρονη, τη σχετική θεωρία και την εμπειρία του από προηγούμενες προσπάθειές του στο ίδιο πλαίσιο, στο ίδιο αντικείμενο. Με τη συνειδητή, συνεπή και επαρκή εξάσκηση δημιουργούνται ισχυρές νοητικές αναπαραστάσεις στους νευρώνες του εγκεφάλου που έχουν ως αποτέλεσμα την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της άσκησης. Ο εγκέφαλος δημιουργεί νέες συνδέσεις των νευρώνων και των συνάψεων.

Το ίδιο συμβαίνει με τη γνώση της μουσικής, της ιστορίας, του χορού ή άλλων δεξιοτήτων που οδηγούν κάποιον να βελτιώνεται πολύ στο αντικείμενο που τον ενδιαφέρει και να διαπρέπει. Η ικανοποίηση από τη στέρεη γνώση που αποκτάει, του δημιουργεί ώθηση για περισσότερη γνώση και καλύτερη σκέψη. Η ανατροφοδότηση λειτουργεί πολύ αποτελεσματικά στη μάθηση. Η βελτίωση μιας δεξιότητας ισχυροποιεί τις νοητικές αναπαραστάσεις και αντίστροφα. Ένας αθλητής γίνεται πολύ καλύτερος με τη σκληρή προπόνηση διότι δημιουργούνται νέα τριχοειδή αγγεία στους μύες του, καλύτεροι μύες, περισσότερη αιμάτωση στα κουρασμένα σημεία και αποκτά μεγαλύτερη αντοχή και δύναμη. Η επαρκής επανάληψη οδηγεί στην καλύτερη εγγραφή της νέας γνώσης και της νέας σωματικής προσπάθειας του μαθητή και αυτό δημιουργεί μεγάλη χαρά και αισιοδοξία από την όλη δραστηριότητά του. Η ποιότητα και η ποσότητα της μελέτης ενός μαθητή και η ένταση της προπόνησης ενός αθλητή και άρα το αποτέλεσμα, απαιτούν συνέπεια, επιμονή, αντοχή, πρόγραμμα και επίγνωση της επάρκειας της προσπάθειάς του. Όταν ένας μαθητής προσπαθεί λίγο, αλλά με κάποια αιτία αρχίσει να βελτιώνεται σε ένα αντικείμενο γνώσης ή άθλησης, αρχίζει να αξιολογεί θετικά την αξία της προπόνησης και της συνειδητής εξάσκησης, αρχίζει να αφιερώνει περισσότερες ώρες, εφαρμόζει αποτελεσματικό πρόγραμμα και βελτιώνεται βαθμιαία. Η πνευματική προσπάθεια και η συνακόλουθη αποκτούμενη γνώση και κρίση απαιτούν πολλή δουλειά, υπομονή, επαναλήψεις και πρόγραμμα. Το ξύπνημα, που προέρχεται από την κούραση και τη μάθηση που τον μετασχηματίζει, συνοδευόμενο από τη συνεργασία και την αγάπη των φίλων του, τον οδηγεί στη βέβαιη πρόοδό του και στη δικαίωσή του ως έφηβος με πολλές αναζητήσεις. Ένα καλό πρόγραμμα σκέψης και δράσης κρύβει τη δύναμη της αλλαγής του και πρέπει να το επιζητεί αδιάκοπα! Αποτελεί τη λεωφόρο της καλής πορείας του.

 

Μία ακόμη σχολική χρονιά έφτασε στο τέλος της. Οι μαθήτριες και οι μαθητές είναι χαρούμενοι διότι για τρεις μήνες θα ζούνε “χαλαρά”. Θα χάσουν βέβαια τις παρέες τους και την καθημερινή επικοινωνία του Σχολείου,
αλλά στο χέρι τους είναι να αυξήσουν και όχι να διακόψουν τις φιλίες τους και τις ποιοτικές συνεργασίες τους.

    Θα πέσουν σε πολύωρες καταδύσεις στα λατρεμένα τους κινητά, στην Αόρατη Παγίδα, θα ταξιδεύουν σε κόσμους ποικίλους και μυστηριώδεις με πολύ μεγάλη ικανοποίηση και διαρκή ανταμοιβή γιατί έτσι είναι μελετημένες οι πλατφόρμες τους! Οι γνώσεις από αυτούς τους χώρους τους απομακρύνουν επικίνδυνα από στόχους Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης, από τον ορθολογισμό και από τη σωστή χρήση του λόγου.

    Έξω όμως από αυτή την αποχαύνωση έχουν επιλογές χαρούμενης και ουσιαστικής δράσης: Το πολύωρο κολύμπι, τα πολύωρα ομαδικά αθλήματα τα οποία αυξάνουν τους κοινωνικούς δεσμούς και την επικοινωνία, τη μουσική, την ενασχόληση με αντικείμενα που τα βρήκαν ενδιαφέροντα στην τάξη τους, με εξωσχολικά βιβλία, με ανάπτυξη σχέσεων με συνομηλίκους από την Ευρώπη, με καλές και χρήσιμες συζητήσεις για το μέλλον τους και για την τεχνολογία, με επαφή με τη ρομποτική, με τη συνειδητή εξάσκηση στη Γλώσσα, στα Μαθηματικά, στην Ιστορία και σε όποιο χόμπυ έχει το κάθε παιδί. Πολλές από αυτές τις δραστηριότητες είναι δυνατόν να γίνονται με ομάδες συνεργασίας και αλληλοσυμπλήρωσης και από τα δύο φύλλα.

        Αν καταστρώσουν ένα πρόγραμμα ουσιαστικών και ευχάριστων δραστηριοτήτων, θα έχουν τη χαρά της δημιουργικότητας, της ωφελιμότητας και της ανταμοιβής! Η αναπόφευκτη αλληλοεπίδραση θα έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ενός ιστού ενεργών, γυμνασμένων,  πολύ δραστήριων και συνειδητοποιημένων νέων.

        Θα θέλουν να εφαρμοστεί  το Εθνικό Απολυτήριο διότι δεν θα έχουν τη δοκιμασία και την τυχαιότητα των Πανελληνίων Εξετάσεων και θα εφαρμόζουν αυτό το ευχάριστο και δημιουργικό πρόγραμμα και μέσα στο σχολείο. Δύο είναι οι επιλογές για το σύνολό τους: ή να έχουν καλό τρίμηνο ύπνου και καλοκαιρινής ραστώνης ή να έχουν το  τρίμηνο γεμάτο με ευχάριστες και δημιουργικές δραστηριότητες που θα  είναι χρήσιμες και στην πραγματοποίηση των στόχων τους.

    Το κυριότερο πρόβλημα ενός μέσου μαθητή της Γ΄ Λυκείου στο 4ο πεδίο είναι τα Μαθηματικά. Όλοι οι μαθητές της Γ’ Λυκείου (πρώην και νυν) γνωρίζουμε την αντίφαση ανάμεσα στη δυσκολία από την μία των ΑΟΘ και ΑΕΠΠ και από την άλλη των Μαθηματικών. Έτσι, οι περισσότεροι μαθητές ακολουθούν το εξής νοερό πλάνο: έμφαση στη θεωρία του ΑΟΘ, έμφαση στις ασκήσεις του ΑΕΠΠ και «ό,τι καταφέρω» στα Μαθηματικά. (Δεν θα γίνει λόγος για το μάθημα της Έκθεσης). Το πλάνο αυτό, εν μέρει, είναι αποτελεσματικό, καθώς σταθεροποιεί και εξασφαλίζει δύο πολύ υψηλούς βαθμούς σε δύο διαφορετικά μαθήματα. Έτσι, ο συνολικός μέσος όρος διατηρείται σχετικά υψηλός, αφού η –σχετική πάντα, αλλά κατά γενική ομολογία– ευκολία των μαθημάτων ΑΟΘ και ΑΕΠΠ καθιστά εφικτή τη συγκέντρωση δύο άριστων βαθμών.

Παρ’ όλα αυτά, το κρυφό και πιο καθοριστικό σημείο στο 4ο πεδίο είναι τα Μαθηματικά. Η υψηλή βαθμολογία στο συγκεκριμένο μάθημα μπορεί να μεταβάλει σημαντικά τον συνολικό μέσο όρο, δεδομένου ότι οι περισσότεροι μαθητές δεν καταφέρνουν να γράψουν υψηλούς βαθμούς. Πώς, όμως, μπορεί ένας μαθητής να ξεχωρίσει και να πετύχει έναν υψηλό βαθμό στο πιο δύσκολο μάθημα της κατεύθυνσης;

Ως μαθητής θεωρώ ότι υπάρχουν τρόποι με τους οποίους τα μαθηματικά μπορούν να αποκτήσουν ενδιαφέρον και οι βαθμοί να ανεβούν επίσης. Εδώ ακριβώς βρίσκεται η πληροφορία που οι περισσότεροι αγνοούν, με αποτέλεσμα να απομακρύνονται από το μάθημα. Τα Μαθηματικά, σε αντίθεση με άλλα μαθήματα, απαιτούν κατανόηση και όχι αποστήθιση. Είναι οξύμωρο το γεγονός ότι οι μαθητές παραπονιόμαστε για τη στείρα απομνημόνευση που απαιτούν οι εξετάσεις, αλλά ταυτόχρονα αρνούμαστε να προσπαθήσουμε στο μοναδικό μάθημα που αντιστέκεται πλήρως σε αυτό το σύστημα. Το κλειδί στα Μαθηματικά είναι η κατανόηση. Και αυτό γιατί, μέσα από την κατανόηση, γεννιέται η περιέργεια για περαιτέρω ανάλυση και επεξήγηση. Μέσα από αυτή τη διαδικασία, είναι σχεδόν βέβαιο ότι ο μαθητής θα αρχίσει να αγαπά το μάθημα.

Η διαδικασία εκμάθησης στα Μαθηματικά είναι απλή:

λαμβάνω ένα ερέθισμα → προσπαθώ να το ερμηνεύσω → ανακαλύπτω το μοτίβο και τη λογική του → το κατανοώ. Όπως το βλέπω εγώ, συνήθως «κολλάμε» στο τρίτο στάδιο. Το λάθος μας είναι ότι προσπαθούμε να περάσουμε από το δεύτερο στο τέταρτο, παραλείποντας το τρίτο. Αυτό αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, καθώς στο τρίτο στάδιο βρίσκεται όλη η ουσία και η «μαγεία» των Μαθηματικών, που εμείς αγνοούμε.

Για παράδειγμα, φτάνοντας στην Τρίτη Λυκείου, σχεδόν όλοι γνωρίζουμε τι είναι η κλίση μιας ευθείας. Ωστόσο, επειδή δεν έχουμε κατανοήσει πλήρως γιατί η ευθεία έχει σταθερή κλίση, δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε την έννοια του ρυθμού μεταβολής σε μια καμπύλη. Η καμπύλη καθιστά αναγκαία τη δημιουργία μιας ολόκληρης συνάρτησης για τη μελέτη της «κλίσης» της, αφού σε κάθε σημείο της η κλίση είναι διαφορετική.

Αντίθετα, η ευθεία έχει σταθερή κλίση, επειδή σε κάθε σημείο της ισχύει το ίδιο μοτίβο, (το οποίο αναδεικνύεται και από τον τύπο της κλίσης).

Αυτή η λίγο πιο «βαθιά» προσέγγιση στη γνώση και στη λογική είναι εκείνη που οδηγεί σε εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα. Κάτι που πρέπει να γνωρίζουμε και να μην ξεχνάμε είναι ότι από τη στιγμή που θα κατακτήσουμε το τυπικό κομμάτι των Μαθηματικών (τύπους, σύμβολα, τρόπο γραφής κ.λπ.), αποκτάμε πλέον την ελευθερία και τη δυνατότητα να τα αντιμετωπίσουμε ως ένα παιχνίδι λογικής. Στην πραγματικότητα, τα Μαθηματικά είναι η ίδια η λογική σε εφαρμογή· γι’ αυτό και καμία επιστήμη δεν μπορεί να σταθεί χωρίς αυτά. Η βαθιά κατανόηση, ακόμη και στα πιο φαινομενικά απλά σημεία της ύλης, είναι καθοριστική, διότι όταν κατανοούμε τα Μαθηματικά, αρχίζουμε και να τα απολαμβάνουμε. Σε κάθε άνθρωπο αρέσει κάτι όταν αυτό βγάζει νόημα. Αντίθετα, μας απωθεί έντονα οτιδήποτε δεν μπορούμε να κατανοήσουμε.

Τα Μαθηματικά, όμως, με λίγη προσπάθεια, μπορούν να αγγίξουν τη χρυσή τομή για κάθε μαθητή: να ισορροπούν ανάμεσα στην εύκολη κατανόηση και στην πρόκληση της λογικής. Τότε είναι που τα Μαθηματικά αποκτούν άλλο ενδιαφέρον.

Σταύρος Κ. - Μαθητής της Γ' Λυκείου

H τακτική άσκηση επιφέρει αλλαγές στα μέρη του εγκεφάλου τα οποία προκαλεί. Ο εγκέφαλος προσαρμόζεται στις προκλήσεις αυτές και δημιουργεί νέες συνδεσμολογίες οι οποίες αυξάνουν την ικανότητά του να εκτελέσει τις λειτουργίες που απαιτούν αυτές οι προκλήσεις. Αν ξεκινήσει κάποιος να μαθαίνει πιάνο από μικρός θα δημιουργηθούν στην παρεγκεφαλίδα συγκεκριμένα νευρολογικά πλεονεκτήματα. Παρόμοιες αλλαγές συμβαίνουν σε κάποιον που ασχολείται με τα μαθηματικά, στον δεξιό κάτω βρεγματικό λοβό του. Με την επίλυση ασκήσεων βελτιώνεται βαθμιαία η κριτική του ικανότητα. Όποιος παίζει μπάσκετ ή κολυμπάει, ή αθλείται με οποιονδήποτε τρόπο, κάνοντας πολλές επαναλήψεις μιας άσκησης, επέρχονται αλλαγές στον εγκέφαλό του. Οι αλλαγές αυτές παίζουν σημαντικό ρόλο στην οπτικοποίηση της κίνησης και στον πλήρη έλεγχο των κινήσεων του σώματος. Δημιουργούνται νέα κύτταρα στους μύες του και γίνονται πιο δυνατοί, με μεγαλύτερη αντοχή και με μεγαλύτερο συντονισμό μεταξύ τους. Η επίμονη ενασχόληση των ανθρώπων, και περισσότερο των νέων, με αντικείμενα που έχουν πνευματικό περιεχόμενο, ενεργοποιεί αναλογικά τους νευρώνες του εγκεφάλου τους. Παρομοίως η στοχευμένη σωματική προπόνηση αναγκάζει το σώμα τους να προσαρμοστεί στην πίεση και να κάνει την υπέρβαση. Έτσι, επέρχεται βαθμιαία ο μετασχηματισμός τους σε πολύ δημιουργικά άτομα. Για τους νέους η προγραμματισμένη και ελεγχόμενη πνευματική και σωματική βελτίωση αποτελεί σημαντικότατο στοιχείο για την πορεία τους! Και ας μην ξεχνάμε την σημαντική δυναμική της ομαδικότητας στις δραστηριότητές τους. Η συμμετοχή τους σε ομάδα εμπεριέχει ψυχοσωματικά και κοινωνικά οφέλη πολύ χρήσιμα σε όλη τους τη ζωή. Όλοι οι νέοι πρέπει και μπορούν να επιζητούν επίμονα τις πνευματικές και σωματικές δραστηριότητες, από τους γονείς τους , από το σχολείο τους, από τους δασκάλους τους και από τους εαυτούς τους τελικά. Έτσι,
θα έχουν αποκτήσει παραμέτρους αγωνιστικότητας και ισορροπίας, για όλη τους τη ζωή και χωρίς κανένα άγχος, διότι θα ενισχύονται από τη συνεχή ανατροφοδότηση! Η συνειδητή και επαρκής προπόνηση αποτελεί ένα καλά κρυμμένο μυστικό της προόδου τους. 

Έχουμε φθάσει αισίως στην περίοδο πριν από την έναρξη του νέου σχολικού έτους. Οι μαθητές έχουν επιστρέψει από τις διακοπές τους, αλλά ακόμη έχουν ελεύθερο χρόνο και μπορούν να τον διαθέτουν κατά βούληση ώστε να δρουν δημιουργικά και ευχάριστα. Με φίλους και συμμαθητές μπορούν να οργανώνουν αθλοπαιδιές και να αθλούνται για αρκετές ή πολλές ώρες. Έτσι, θα ωφελούν τη σωματική τους υγεία και ταυτόχρονα θα βελτιώνουν τις φιλικές τους σχέσεις, την συναισθηματική τους ευεξία και την ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη. Κάποιες από τις φιλίες τους ίσως διατηρηθούν για πολλά χρόνια.

    Παράλληλα και αλληλοεπηρεαζόμενοι μπορούν να κάνουν επαναλήψεις στη Γραμματική, στα Μαθηματικά λύνοντας  κάποια προβλήματα, στη λογοτεχνία με ενδιαφέροντα κείμενα, ή να ασχολούνται με άλλα χρήσιμα αντικείμενα.

    Είναι υψίστης σημασίας τα παιδιά να μάθουν να εργάζονται συνεργατικά σε ομάδες. Ξεκινώντας από τον αθλητισμό, τη μουσική και γενικότερα τις δημιουργικές τους δραστηριότητες, τα παιδιά μπορούν να δημιουργήσουν μία ομάδα φίλων που να παρακινεί θετικά το ένα το άλλο, ανεβάζοντας μέρα με τη μέρα τον πήχη και ο καθένας ατομικά και όλοι μαζί ως ομάδα.  Η νοοτροπία αυτή, με τη συμβολή της οικογένειας και των καθηγητών, πρέπει να μεταφέρεται στο σχολικό περιβάλλον και στην κουραστική, αλλά ταυτόχρονα λυτρωτική διαδικασία του διαβάσματος. 

    Η γνώση είναι δικός τους πλούτος και δεν πρέπει να φεύγει ο χρόνος τους χωρίς να την αυξάνουν συστηματικά. Οι μυημένοι μπορούν να επηρεάζουν  σιγά σιγά όλο και περισσότερους στο σημαντικό και καθοριστικό για την πρόοδό τους χώρο της γνώσης, της σκέψης και της προσπάθειας. 

Το παιδάκι ήταν στο πάρτυ και έπαιζε ποδόσφαιρο με πολλούς φίλους του για πολλές ώρες. Η ώρα ήταν 9.30 το βράδυ, και άρχισε να κλαίει έντονα διότι έπρεπε να φύγει από το συμμετοχικό αγώνα με τους φίλους του. Η αντίδρασή του ήταν φυσιολογική διότι σταματούσε  την ομαδική προσπάθεια που ήταν σε εξέλιξη, την όλη συνεργασία με τους φίλους του, την αλληλοεξάρτηση, τη βοήθειά του στους στόχους της ομάδας να βάλει γκολ, τη συναισθηματική επικοινωνία μαζί τους, τη διαρκή βελτίωση στην προσπάθειά του, στην αυτογνωσία και στην κοινωνικοποίησή του. Δηλαδή καλλιεργούσε τις υγιείς παιδικές σχέσεις.(1)

   Με όλη αυτή τη συνεργασία και την προσέγγιση με τους φίλους , τα παιδιά κτίζουν τη γνωστική και συναισθηματική νοημοσύνη τους, αλληλοστηρίζονται και απομακρύνουν κάθε αγχώδες συναίσθημα  και κάθε είδους ενοχή. Μπορούν με την έναρξη των 3μηνων διακοπών να καταγράψουν πρόγραμμα με πολύ ευχάριστες και δημιουργικές δραστηριότητες που αντιστοιχούν στην ηλικία τους ώστε όλο το καλοκαίρι να  είναι γεμάτο με  καλά βιώματα

    Παράλληλα οι γονείς και οι δάσκαλοι μπορούν να τους επηρεάσουν ώστε να ασχοληθούν με κάποια ενδιαφέροντα βιβλία διότι η κατευθυνόμενη και όχι η τυχαία γνώση από το κινητό, θα αποτελέσει βοήθεια για το μέλλον τους. Ο ισολογισμός σωματικών και πνευματικών δραστηριοτήτων, στη διάρκεια του καλοκαιριού, μπορεί να αποτελέσει το διαρκές ευχάριστο ζητούμενο για όλα τα παιδιά και όλους τους έφηβους!

   Σήμερα πολλά παιδιά έχουν αναπτυξιακά προβλήματα που τα οδηγούν σε εσωστρέφεια και σε ελάττωση της γνωστικής νοημοσύνης. Αν ακολουθήσουν δράσεις παρόμοιες με τα προαναφερόμενα τότε η αισιοδοξία τους, η πληρότητα και η απόδοσή τους στη νέα σχολική χρονιά θα είναι φυσιολογική διαδικασία. Είναι ανάγκη να βγουν από το διαμέρισμα, να ασχοληθούν με αθλητισμό, κυρίως με ομαδικά αθλήματα, να βιώσουν τη σωματική κούραση και τη βελτίωσή τους, να αποκτήσουν πολλούς φίλους και να απολαμβάνουν τις δραστηριότητές τους, ίσως βέβαια με κάποια  επιτήρηση.

Καλή απόλαυση του τρίμηνου!

   (1).Με όλο αυτό το σκηνικό θυμήθηκα τον Αλγερινό φιλόσοφο Αλμπέρ Καμύ, φίλο του Σαρτρ και της Μποβουάρ, που έγραφε: “ Όλα όσα έμαθα στη ζωή μου για την ηθική και για το καθήκον τα χρωστάω στο ποδόσφαιρο”.

 Νοητική αναπαράσταση είναι μια νοητική δομή που αντιστοιχεί σε ένα αντικείμενο, μια σκέψη, μια συλλογή πληροφοριών, ή σε ό,τι συγκεκριμένο ή αφηρημένο σκέπτεται το μυαλό. Π.χ. μια οπτική εικόνα. Όταν αναφέρεται η ΑΚΡΟΠΟΛΗ, πολλοί άνθρωποι θα “δουν “ νοερά την εικόνα της και  η εικόνα αυτή είναι η νοητική αναπαράσταση του αρχαίου μνημείου.

    Η νοητική αναπαράσταση του Πυθαγόρειου Θεωρήματος υπάρχει σε πολλούς. Όταν ο μαθητής το ακούει ή το διαβάζει για πρώτη φορά, με αυτοσυγκέντρωση και ενδιαφέρον, το καταγράφει στην βραχύχρονη μνήμη. Με την συνειδητή εξάσκηση ,με την επαρκή επίκλησή του στις ασκήσεις, το κατανοεί καλύτερα και το αποθηκεύει στην μακρόχρονη μνήμη. Με την επανάληψη της προσπάθειας ενισχύει τη νοητική αναπαράσταση του θεωρήματος. Στην πρώτη ζήτησή του για την επίλυση μιας άσκησης, ανακαλείται στην βραχύχρονη μνήμη και χρησιμοποιείται για την επίλυση. Με αυτό το “πινγ-πονγ»” της ανάκλησης της γνώσης ισχυροποιείται η εγγραφή της στον εγκέφαλό μας. Με την συχνή επίκληση του θεωρήματος, ενισχύεται η νοητική αναπαράστασή του και μετατρέπεται σε στέρεη γνώση. Ακριβώς εδώ υπεισέρχεται η προσπάθεια που ζητάμε από τον μαθητή.

        Κάτι ανάλογο συμβαίνει  και με τον μουσικό  που μαθαίνει μουσική, τον παίχτη που μαθαίνει ποδόσφαιρο ή μπάσκετ, τον κολυμβητή, ή τη χορεύτρια. Όλοι πρέπει να αναπτύξουν σαφείς νοητικές αναπαραστάσεις, να τις ανατροφοδοτούν διαρκώς ώστε να πετυχαίνουν το βέλτιστο αποτέλεσμα, δηλαδή να κάνουν πολλή προπόνηση.

         Οι νοητικές αναπαραστάσεις, με την συνειδητή επαρκή εξάσκηση, έχουν σαν αποτέλεσμα πολύ καλή και, βαθμιαία, άριστη γνώση του αντικειμένου της ενασχόλησής μας, δηλαδή στην ποιοτική και ποσοτική μάθηση.

Από τις έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί πριν από τριάντα χρόνια τουλάχιστον, γνωρίζουμε ότι στο νευρικό μας σύστημα υπάρχουν 100 δισεκατομμύρια νευρώνες, δηλαδή νευρικά κύτταρα και κάθε νευρώνας έχει 1000 συνάψεις που αποτελούν τις συνδέσεις μεταξύ των νευρώνων, δηλαδή τις γέφυρες μετάδοσης νευρικών ώσεων, μηνυμάτων μεταξύ των νευρώνων.

     Οι συνάψεις ενός δίχρονου παιδιού είναι περίπου 50% περισσότερες από έναν ενήλικα και ο εγκέφαλος αναπτύσσεται διαρκώς και αλλάζει κατά τις δύο πρώτες δεκαετίες της ζωής ενός ανθρώπου!. Αν κάποιος αφιερώσει πολύ χρόνο στην εξάσκηση με το πιάνο από την παιδική ηλικία, μπορεί να εξελιχθεί σε κορυφαίο πιανίστα.

        Η επίμονη προπόνηση με μία άσκηση ενόργανης γυμναστικής, ή μουσικής, ή Μαθηματικών ή άλλης δεξιότητας, επιφέρει αλλαγές στα μέρη του εγκεφάλου που έχουν σχέση με τη συγκεκριμένη άσκηση. Έτσι δημιουργούνται νέες συνδεσμολογίες που αυξάνουν την ικανότητα του εγκεφάλου, και αυτό έχει καταγραφεί από τομογράφους ερευνητών που εντοπίζουν μικροσκοπικά μαγνητικά πεδία. Έχουν διαπιστώσει ότι η παρεγκεφαλίδα είναι μεγαλύτερη στους Μουσικούς από τους μη Μουσικούς όπως και ότι ο κάτω δεξιός βρεγματικός λοβός στους Μαθηματικούς ως αποτέλεσμα παρατεταμένης Μαθηματικής σκέψης.

     Αν οι δάσκαλοι και οι άλλοι επιστήμονες τελειοποιούσαν τις δεξιότητές τους, όπως οι βιολιστές, οι σκακιστές και οι μπαλαρίνες, τότε το εκπαιδευτικό μας σύστημα και όλες οι επιστήμες θα βρίσκονταν σε πολύ ψηλό επίπεδο κατά τον Ericsson. H Ελληνική Μαθηματική Εταιρεία και οι άλλες επιστημονικές Ενώσεις, με τα περιοδικά, με τους διαγωνισμούς που διοργανώνουν Πανελλαδικά, με τη συμμετοχή σε παγκόσμιες διοργανώσεις σχετικές με την ειδικότητά τους, στις οποίες μάλιστα  ξεχωρίζουν, και με άλλες δραστηριότητες, επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τους άριστους και μη, μαθητές στην προσπάθεια, στη βελτίωσή τους και κατά συνέπεια στους στόχους τους. Οι νοητικές και σωματικές αλλαγές που επιφέρει η επαρκής και συνειδητή εξάσκηση βαθμιαία μετασχηματίζουν τον μαθητή.

       Το διάβασμα ενός  κειμένου ή η καταγραφή μιας άποψης ή η απομνημόνευση ενός ποιήματος ή η επίλυση ενός προβλήματος δημιουργούν νοητικά σχήματα στους νευρώνες του εγκεφάλου και με την επαρκή επανάληψη αυξάνουν και κάνουν στέρεη τη γνώση ενός μαθητή. Ο ορισμός του Αριστοτέλη για την τραγωδία είναι εγγεγραμμένη στη μακρόχρονη μνήμη κάποιου. Μετά από πολλές επαναλήψεις ανακαλείται στη βραχύχρονη μνήμη άμεσα στην όποια ζήτηση. Όπως ένα θεώρημα εμπεδωμένο από τον μαθητή καλείται στη βραχύχρονη μνήμη εύκολα και συντελεί στην επίλυση μιας σχετικής άσκησης. Αφού αυτά λένε οι ερευνητές θα μπορούσαμε να εφαρμόσουμε ένα κατάλληλο ολιστικό πρόγραμμα για όλους τους νέους μας.

      Από μικρή ηλικία μπορούν και πρέπει να ασχολούνται επίμονα και με διάρκεια με πολλές στοχευμένες αισθητικοκινητικές δεξιότητες, με αρκετό τρέξιμο, με πολύ κίνηση σε έναν μεγάλο ελεύθερο χώρο, με ποικίλα πνευματικά ερωτήματα, με βιωματικά παιχνίδια κ.λ.π. και μάλιστα μαζί με φίλους και γνωστούς. Έτσι θα βιώνουν περισσότερο το δημιουργικό αποτέλεσμα από τη δράση τους, θα απολαμβάνουν  τη χαρά της δράσης τους, θα έχουν συνεχή θετική  ανατροφοδότηση και προσωπική ανάταση μεταξύ φίλων και πιθανώς θεατών. Στην καθημερινή τους χαρούμενη πορεία δεν θα παρουσιάζονται αντιπαλότητες, παρά η βελτίωσή τους και συνεργασίες στις ενέργειές τους με όλους τους συνομηλίκους τους.

      Είμαστε σε συνεχή κατάσταση δημιουργίας νοητικών παραστάσεων χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε. Σχηματίζουμε νοητικές δομές που είναι σχετικές με τα όνειρά μας, με τις ιδέες μας, με τη φαντασία μας, με το παρελθόν, με το μέλλον μας, με το παρόν και με το είναι μας. Οι όλες παιδικές και εφηβικές  εγγραφές στους νευρώνες μας, μας επηρεάζουν σε όλη μας τη ζωή. Ακριβώς γιαυτό το λόγο πρέπει να δίνουμε ιδιαίτερη προσοχή στην ανατροφή και στις πολλές και ποικίλες δραστηριότητες των νέων όπως βέβαια προτείνουν και τα παιδαγωγικά. Πρέπει διαρκώς να ενθαρρύνουμε και να περιφρουρούμε τις θετικές εμπειρίες και καταγραφές τους για να επηρεάζουμε τις παραμέτρους για το καλύτερο μέλλον τους και για το καλό όλης της κοινωνίας. ΟΙ ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΜΑΣ, ΜΑΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΖΟΥΝ.

    Στην εφηβική ηλικία, ένα πλήρες πρόγραμμα με συνεχή δράση και σκέψη με ευχάριστα αντικείμενα, σε συνεργασία με πολλούς φίλους, θα επιφέρει θεαματικά  αποτελέσματα στην όλη εξέλιξη του νέου που θα το εφαρμόζει.

 

«Ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας Θεοδόσιος ο Β, πιστεύοντας ότι «η φιλολογική μόρφωση είναι η ανώτατη από όλες τις αρετές», ιδρύει το ΠΑΝΔΙΔΑΚΤΗΡΙΟΝ, ένα μεγάλο δημόσιο πανεπιστήμιο στην ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΎΠΟΛΗ. Ο ιδρυτικός νόμος δημοσιεύτηκε στις 27 Φεβρουαρίου 425. Σε αυτό το ίδρυμα, ο αυτοκράτορας συγκεντρώνει το άνθος της βυζαντινής παιδείας, με καθηγητές (πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης, σύμφωνα με τη σύγχρονη νεοελληνική ορολογία), περιορίζοντας την ιδιωτική ανώτατη παιδεία μόνο σε παιδαγωγούς που απασχολούνταν στα μέγαρα των πλουσίων.

   Το ΠΑΝΔΙΔΑΚΤΗΡΙΟΝ στελεχώνεται με τρεις καθηγητές της ρητορικής για τις λατινικές σπουδές και πέντε για τις ελληνικές (χαρακτηριστικό το προβάδισμα των τελευταίων), είκοσι καθηγητές κλασικών σπουδών για την ελληνική και τη λατινική γλώσσα, δύο καθηγητές της Νομικής κι έναν της Φιλοσοφίας.

      Ο Θεοδόσιος, αν και ο ίδιος χριστιανός, δεν απέκλεισε από το πανεπιστήμιο της πρωτεύουσας το αρχαίο ελληνικό πνεύμα, όχι μόνο για χάρη της ανεξιθρησκείας,(313),αλλά και, προφανώς, παίρνοντας υπόψη τις συμβουλές των περισσότερο φωτισμένων χριστιανών ιεραρχών, καθώς και της συζύγου του Ευδοκίας, κόρης του Αθηναίου φιλόσοφου Λεόντιου και γυναίκας με μεγάλη μόρφωση»

  Από το βιβλίο του Θ.ΚΑΡΖΗ: Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Εκδόσεις ΦΙΛΙΠΠΟΤΗ, σελίδα 369  

      Mε το Πανδιδακτήριο η Κωνσταντινούπολη άρχισε να συναγωνίζεται τις άλλες μεγαλουπόλεις της Ανατολής, την Αθήνα και την Αλεξάνδρεια που διέθεταν σημαντικές ανώτερες σχολές. ( Βέβαια υπήρξαν και τα τρία Λύκεια της Αρχαίας Αθήνας: η Ακαδημία  του Πλάτωνα, το Λύκειο του Αριστοτέλη και το Λύκειο του Κυνοσάργους ).Από τα διδασκόμενα μαθήματα τα 15 διδάσκονταν στη Λατινική και τα 16 στην Ελληνική γλώσσα.

     Περίπου το 1150 ιδρύθηκαν τα Πανεπιστήμια του Μιλάνου, του Παρισίου και της Οξφόρδης. Η ίδρυση του ΠΑΝΔΗΔΑΚΤΗΡΙΟΥ αποτέλεσε σταθμό στη διάδοση της γνώσης στα πολύ δύσκολα χρόνια για την εξέλιξη του ανθρώπου. Υπήρξε το πρώτο Πανεπιστήμιο σε όλο τον κόσμο.

 

Ο Αρίσταρχος ο Σάμιος(310-230 περίπου π.Χ.) ήταν Έλληνας αστρονόμος και μαθηματικός, ο πρώτος  που περιέγραψε το Ηλιοκεντρικό μοντέλο του Ηλιακού μας Συστήματος. Με την παρατήρηση και την οξυδέρκειά του διαπίστωσε ότι ,το κέντρο περί το οποίο περιστρέφεται η Γη και οι άλλοι πλανήτες, ήταν ο Ήλιος  και όχι αντίστροφα ότι δηλαδή ο Ήλιος περιστρέφεται γύρω από τη Γη, όπως πίστευαν μέχρι τότε και στη συνέχεια, μέχρι την εποχή του Κοπέρνικου(1473-1543μ.Χ.).

     Αυτή την ανακάλυψη την περιλαμβάνει και ο Αρχιμήδης (287-212μ.Χ.) στο έργο του “Ψαμμίτης”. Εκεί αναφέρει την άποψη του Αρίσταρχου :” οι απλανείς αστέρες και ο Ήλιος είναι ακίνητοι, και η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο σε κυκλική τροχιά”.

     Και ο σύγχρονός τους, Στωικός Φιλόσοφος Κλεάνθης, πίστευε ότι έπρεπε να καταδικαστεί ο Αρίσταρχος από τη Σάμο, διότι έθετε σε κίνηση την εστία, το κέντρο του τότε γνωστού Σύμπαντος δηλ. τη Γη και έτσι διαταρασσόταν η ηρεμία των Θεών.

     Ο Κοπέρνικος γνώριζε καλά τις απόψεις του Αρίσταρχου. Στο αρχικό κείμενο που έστειλε στο τυπογραφείο το 1543 ανέφερε ότι ο επινοητής του  Ηλιοκεντρικού Συστήματος ήταν ο Αρίσταρχος ο Σάμιος. Αλλά πριν τυπωθεί το κείμενο, διέγραψε αυτή την παράγραφο και έτσι ”κατωχύρωσε” την πατρότητα της μεγάλης ανακάλυψης και σύλησε την ιδέα των Αρχαίων Ελλήνων.

        Το Ηλιοκεντρικό Σύστημα λοιπόν δεν πρέπει να ονομάζεται Κοπερνικιο αλλά Αριστάρχειο, διότι 250 χρόνια π.Χ. είχε ανακαλυφθεί από τον Αρίσταρχο το Σάμιο. Επίσης οι Ορφικοί σε παλαιότερα χρόνια, γνώριζαν πως ο Ήλιος βρίσκεται στο κέντρο του Σύμπαντος και τον ονόμαζαν Κοσμοκράτορα . Ο Πυθαγόρειος Φιλόσοφος,  Φιλόλαος  ο Κροτωνιάτης (470-385π.Χ.) και πολλοί  μαθητές της ίδιας Σχολής, τοποθετούσαν στο κέντρο του σφαιρικού Κόσμου ,το “Κεντρικό Πύρ” και γύρω από αυτό περιφέρονταν η Γη, ο Ήλιος  και οι πλανήτες.

       Μετά τον Κοπέρνικο άνοιξε ο νέος δρόμος της επιστήμης. Ο Κέπλερ (1571-1630) βρήκε τους ακριβείς νόμους της περιστροφής των πλανητών. Ο Γαλιλαίος  (1564-1630) χρησιμοποίησε την παρατήρηση και το πείραμα. Ο Νεύτωνας (1643-1727)  ανακάλυψε την Ουράνια  Μηχανική και τον Απειροστικό λογισμό (1663), σχεδόν ταυτόχρονα με τον Λάiμπνιτζ (1646-1716) και η επιστήμη …συνεχίζει το δρόμο της. Ποιος όμως θα την “καθοδηγήσει”  σήμερα προς τη Σωτηρία της Γης και του ανθρώπου?

         Τα Ομηρικά έπη, η Ιλιάδα και η Οδύσσεια, είναι τα αρχαιότερα, της Ελληνικής και της Ευρωπαικής λογοτεχνίας, που μας έχουν παραδοθεί ολόκληρα. Γράφτηκαν από τον Ομηρο στο2ο μισό του 8^ου π.Χ. αιώνα. Η Ιλιάδα(κοντά στο 750π.Χ.)με 15693 στίχους προηγήθηκε της Οδύσσειας που  περιέχει 12110 στίχους.

          Και τα δύο έπη χωρίζονται σε 24 ραψωδίες. Η Ιλιάδα αναφέρεται στον Τρωικό πόλεμο που έγινε το 12^ο π.Χ. αιώνα. Η Οδύσσεια αφηγείται την περιπετειώδη επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη την πατρίδα του.

        Τα Ομηρικά έπη αποτέλεσαν βασικό στοιχείο της εκπαίδευσης των νέων στην αρχαιότητα. Σημαντικότατη υπήρξε η επίδρασή τους στην παγκόσμια λογοτεχνία και  τέχνη από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.

       Ο Ησίοδος ήταν επίσης Έλληνας  ποιητής, ραψωδός, συγγραφέας και μυθογράφος. Έζησε στο τέλος του 8^ου π.Χ. αιώνα, στη Βοιωτία, κοντά στον Ελικώνα. Έγραψε το <<Έργα και ημέραι>>, ηθικοδιδακτικό  ποίημα, συμβουλευτικό  προς τους αγρότες, για την καλλιέργεια της γης, για ναυτιλιακά, για  εμπορικά και για γεωργικά έργα, για το γάμο και την ανατροφή των παιδιών, για τον καλό και ενάρετο άνθρωπο.

          Αναφέρει το ρητό <<Έργον δ¨ουδέν όνειδος, αεργίη δε το όνειδος>> δηλ. <<καμία εργασία δεν είναι ντροπή, ντροπή είναι να μη θέλει να εργαστεί κανείς>>.

         Άλλο έργο του είναι η” θεογονία”, αφηγηματικό ποίημα, 1022 στίχων που αναφέρεται στις τοπικές λατρείες των Θεών και στην απαρχή του κόσμου. Αποτελεί σημαντικότατη πηγή πληροφοριών για την Ελληνική μυθολογία  και φιλοσοφία.

            Μετά από λίγα χρόνια (640π.Χ.ή 624π.Χ.) γεννήθηκε στη Μίλητο της Μ. Ασίας ο Θαλής, ο  Αρχηγέτης της φυσικής φιλοσοφίας, και οι μαθητές του   Αναξίμανδρος και   Αναξιμένης, μεταγενέστερα ο Πυθαγόρας ο Σάμιος (το 500π.Χ.),ο Παρμενίδης ( το 470Π.Χ.) και πολλοί άλλοι γνωστοί Έλληνες φιλόσοφοι.

             Έτσι ξεκίνησε η πνευματική αναζήτηση  των ανθρώπων του Δυτικού πολιτισμού και η προσπάθειά τους να εξηγήσουν τον κόσμο με την παρατήρηση και τη σκέψη και όχι με τη μυθολογία.

               Ο Θαλής δίδαξε τη φιλοσοφία στην Μικρά Ασία, ο Πυθαγόρας στη Μεγάλη Ελλάδα και από αυτές τις περιοχές η φιλοσοφία  μεταδόθηκε στην Αθήνα. Με τον Σωκράτη, με το μαθητή του τον Πλάτωνα και με τον μαθητή του Πλάτωνα τον Αριστοτέλη δημιουργήθηκε το Ελληνικό θαύμα :Μία αναζήτηση της αντικειμενικής κατά το δυνατόν γνώσης  και ένας προβληματισμός πρωτογενής σε πολλά θέματα. Έτσι τον 4^ο και 5^ο π.Χ. αιώνα χτίστηκε ένας πλούσιος ορίζοντας στοχασμού από τον οποίο συγκροτήθηκαν διάφορα φιλοσοφικά ρεύματα: ο στωικισμός, ο επικουρισμός, ο σκεπτικισμός και άλλα.

       Παράλληλα το θέατρο και τα έργα τέχνης αποτέλεσαν σημείο αναφοράς για όλες τις επόμενες γενιές.

        Η Ρωμαική Αυτοκρατορία επικράτησε για πολλά χρόνια στην ευρύτερη περιοχή της Ευρώπης και της Μεσογείου και της Ανατολής. Η Ελληνική επίδραση στους Λατίνους συνοψίζεται στο περίφημο δίστιχο του μεγάλου Ρωμαίου ποιητή  Οράτιου: Η κατακτημένη  Ελλάδα κατάχτησε τον άγριο νικητή της και έφερε τον πολιτισμό  στο βάρβαρο Λάτιο.

         Επηρεάστηκαν καθοριστικά  ο Χριστιανισμός, ο Ισλαμισμός  και η Λατινική σκέψη. Στην Ανατολή, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία κράτησε απόρθητη την Κωνσταντινούπολη  για 1000 χρόνια από τις ορδές των βάρβαρων επιδρομέων. Στη Δύση ο Μεσαίωνας και οι πολλοί πόλεμοι μεταξύ των λαών, επέφερε καταστροφές, θανάτους και παρακμή στον κόσμο για πολλούς αιώνες.

     Κατά τον12ο και 13^ο αιώνα, με την “ανακάλυψη” των έργων των Αρχαίων Ελλήνων, δημιουργήθηκε η Αναγέννηση. Στην Ανατολή , προ και μετά το 1453, με την επικράτηση των βαρβάρων, πάγωσε  ο πολιτισμός στην ευρύτερη περιοχή για περίπου 400 χρόνια. Τραγική ειρωνεία της Ιστορίας: Στη Δύση άρχιζε  η Αναγέννηση, στην Ανατολή το σκοτάδι. Αργότερα τον 17^ο και τον 18^ο αιώνα στην Ευρώπη άρχισαν οι ανακαλύψεις των επιστημών και ο Διαφωτισμός.

    Στην Ελλάδα, μέσα στη σκλαβιά των 400 χρόνων, οι Έλληνες κράτησαν  ζωντανή τη γλώσσα, τη θρησκεία, την αλληλεγγύη και τη φλόγα για τη Λευτεριά. Εκτός Ελλάδος μεγαλούργησαν σε πολλούς  τομείς .  Το 1821 κηρύχτηκε  η Ελληνική Επανάσταση  και λευτερώθηκαν  μετά από 8 χρόνια άνισο, υπαρξιακό και ηρωικό Αγώνα. Σήμερα, μέσα στην ΕΝΩΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΗ, με κοινές αξίες για τον άνθρωπο, με  κοινή αντίληψη σε θέματα επιστήμης,  πολιτισμού και συνεργασίας  δημιουργείται  ένα λαμπρό παράδειγμα δημοκρατίας και προόδου . 

 

Ιούνιος: ο καλύτερος μήνας για τους μαθητές

      Μετά την ωραία περιπέτεια των 9 μηνών φοίτησης στο σχολείο, με αύξηση της Σκέψης και της Γνώσης, με πολλές και καθοριστικές εμπειρίες, με αρκετές αθλητικές και άλλες δραστηριότητες, κλείνει το σχολικό έτος των παιδιών.

     Θα εξεταστούν ενδοσχολικά σε μαθήματα και θα διαπιστώσουν, και τελικά θα αυτοεκτιμήσουν το επίπεδο  γνώσης  στο οποίο  έφτασαν   όλους αυτούς τους μήνες. Θα κάνουν  δηλαδή έναν απολογισμό της προσπάθειάς τους και με βάση αυτόν θα θέσουν νέους στόχους ενόψει της επόμενης σχολικής χρονιάς. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο μπορούν να ζητήσουν επίμονα συνάντηση με τους δασκάλους τους , παρουσία των γονιών τους ,ώστε  να ακούσουν τις παρατηρήσεις και τις συμβουλές τους, να   συζητήσουν ειλικρινά  για το μέλλον τους και για τους στόχους τους. Η σωστή προσέγγιση αυτού του επιπέδου, πέραν της βαθμολογίας, μπορεί να είναι καθοριστική για την πρόοδό τους. Όλοι μας πιστεύω θυμόμαστε δασκάλους μας που μας βοήθησαν πολύ, μας συμβούλεψαν σωστά, μας επηρέασαν αποφασιστικά.

Η επικείμενη τρίμηνη  καλοκαιρινή πορεία χωρίς τη σχολική ή άλλη  δραστηριότητα   μπορεί να είναι  πολύ αρνητική στη νεανική ηλικία. Πώς, όμως, μπορούμε να  αποφύγουμε μια  τρίμηνη αδράνεια  πολλών παιδιών? Το τρίπτυχο  Σκέψη -Γνώση- Άθληση μαζί με κάθε χόμπι του κάθε μαθητή, με προσωπικό πρόγραμμα, χωρίς καμία καταπίεση, με συμμετοχή σε ομάδες,  με μέγιστη ικανοποίηση από την όποια ενασχόληση, μπορεί αθροιστικά να έχει ένα πολύ καλό αποτέλεσμα ψυχικής υγείας του.

      Η δημιουργία ομάδας ή ομάδων, με αθλητικές ή άλλες  ενδιαφέρουσες δραστηριότητες αποτελούν σύγχρονη μεγάλη ανάγκη για όλους τους νέους και πρέπει να είναι στις προτεραιότητές τους.

         Το βιβλίο «καλοκαιρινές διακοπές» που κυκλοφορεί (για το δημοτικό, για κάθε τάξη) ή οποιαδήποτε ευχάριστα και χρήσιμα βιβλία που μπορούν οι δάσκαλοι και οι γονείς να συστήσουν στο παιδί, είναι πιθανό  να αποδειχθούν σημαντικά για το μέλλον του. Η άθληση ,παράλληλα, είναι επιβεβλημένη ακόμη και γι’ αυτούς που δεν αθλούνται. Ένας έφηβος με συστηματική εξάσκηση σε έναν τομέα άθλησης, ή πολύ καλύτερα σε μια ομάδα, θα δει σύντομα θεαματικά αποτελέσματα, θα  πιστέψει περισσότερο στον εαυτό  του, θα ανακαλύψει κρυμμένες  δυνατότητες, θα δημιουργήσει πολλούς φίλους, θα αποκτήσει  σημαντική πηγή διαρκούς ενέργειας. Το ίδιο ισχύει και για το κάθε χόμπι του, αρκεί να το καλλιεργήσει αρκετά και χωρίς άγχος.

        Αντίθετα, η 3μηνη αποχή από πνευματικές, αθλητικές  και  άλλες δημιουργικές δραστηριότητες, μπορεί να αποτελέσει επικίνδυνη παρακμή χωρίς  επιστροφή. Η όποια πρόοδος μέσα στη σχολική χρονιά σε επίπεδο προσπάθειας, αυτοελέγχου, υπέρβασης ίσως μηδενιστεί και μετά θα υπάρξει δύσκολο ξεκίνημα τον Σεπτέμβριο, δύσκολη ανοδική πορεία. Σκοπός μας είναι να μην γίνει η προσπάθεια του μαθητή σε όλη  τη σχολική χρόνια σαν του Σίσυφου, που τον τιμώρησαν οι θεοί να σπρώχνει έναν βράχο συνεχώς προς την κορυφή του λόφου και λίγο πριν την κορυφή ο βράχος να ξεφεύγει και να κατρακυλάει πίσω στους πρόποδες.

Η κάθε σκληρή  προσπάθεια ενός ανθρώπου μπορεί αθροιστικά να αυξήσει την αντοχή του, να ανακαλύψει τη θέληση του , να τον οδηγήσει στην υπέρβαση. Μπορεί όμως και όχι, που αυτό είναι και το πιο πιθανό σενάριο, γιατί ο δρόμος της άνεσης είναι η εύκολη επιλογή. Αυτός ο δρόμος  δεν έχει σχεδόν καθόλου ενδιαφέρον και καμιά συγκίνηση.

       Εμείς οι δάσκαλοι, λοιπόν, θέλουμε όλα τα παιδιά να είναι δημιουργικά, χαρούμενα, αγωνιστικά, χωρίς καμιά ηττοπάθεια. Πιστεύουμε ότι μπορούν να αυξήσουν την υπευθυνότητά τους και την αυτοπεποίθησή τους και την αγωνιστικότητά τους μέσα από την ενσυνείδητη προσπάθεια για την υλοποίηση του ποιοτικού τους θέλω. 

Σας ευχόμαστε καλό και ευχάριστο καλοκαίρι, με πολλή χαρά, με πολλούς φίλους και φίλες.   

    Η  μάθηση αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ανθρώπινης σκέψης, κυρίως στις σημερινές ανάγκες, και η διαδικασία απόκτησής της ενδιαφέρει πολύ, μικρούς και μεγάλους.               

Ο Δανός ερευνητής Knud Illeris (*) προτείνει ως σημαντικούς τους παρακάτω  4 τύπους μάθησης, οι οποίοι στηρίζονται στη σχετική θεωρεία του Piaget:

 

🔹 «Συσσωρευτική ή μηχανιστική μάθηση».

Στηρίζεται στην επανάληψη που οδηγεί στην εδραίωση κάποιας πρότασης. Δεν συνδέεται με συναφή γνώση αυτού που  μαθαίνει. Η διαμόρφωση νέας γνώσης δεν αποτελεί μέρος ή διασύνδεση με μια προϋπάρχουσα γνώση. Μια τέτοια περίπτωση είναι η απομνημόνευση του αριθμού ενός τηλεφώνου. Επιτυγχάνεται με πολλές επαναλήψεις.  Η αποστήθιση με τη συχνή επανάληψη αποτελεί μηχανιστική μάθηση.

 

🔹 «Αφομοιωτική μάθηση» ( ο συχνότερος και ουσιαστικότερος τρόπος μάθησης)

Κάθε νέα γνώση συνδέεται ως προσθήκη σε μια γνώση που προϋπάρχει. Ο δάσκαλος πρέπει επίμονα και μεθοδικά να εφαρμόζει αυτό τον τύπο μάθησης: Αφού πρώτα διαπιστώσει το επίπεδο γνώσης ενός μαθητή, κατόπιν να συνδέσει τη νέα γνώση με την προϋπάρχουσα. Έτσι, η  αφομοιωτική μάθηση έχει σαν αποτέλεσμα τη σταδιακή ανάπτυξη των ικανοτήτων κάποιου. Μαθαίνει κάποιος ένα θεώρημα και  το αφομοιώνει με τη λύση ασκήσεων κλιμακούμενης δυσκολίας ή μαθαίνει εύκολα διάφορα νέα προγράμματα των κινητών/υπολογιστών συναφή με άλλα που ήδη γνωρίζει.

   🔹 «Προσαρμοσμένη ή υπερβατική μάθηση»

Αυτός που μαθαίνει πρέπει να αντιμετωπίσει νέα και δύσκολη γνώση που απαιτεί  ισχυρή  πνευματική ενέργεια. Αυτό βιώνεται ως κάτι το οποίο δεν είναι εύκολο να κατανοηθεί ή ως κάτι το οποίο δεν μπορεί κάποιος να το συνδέσει με κεκτημένη γνώση. Όμως, αν πρόκειται για κάτι που είναι   πολύ ενδιαφέρον, με την επιμονή γίνεται κατανοητό ή εσωτερικεύεται σαν νέα γνώση. Για παράδειγμα,  ένας παίκτης που παίρνει μεταγραφή σε ομάδα ξένης χώρας, οφείλει να μάθει τη νέα γλώσσα ή να κατανοήσει πολύ καλά κάποιο νέο σύστημα παιχνιδιού με πολύ μεγάλη προσπάθεια.

     🔹 «Η μετασχηματίζουσα μάθηση»

Προκαλεί αλλαγές στην οργάνωση του εαυτού του μαθητή και γενικά του ατόμου. Απαιτείται όμως και εδώ ισχυρή επίδραση και παρώθηση από το δάσκαλο και από το γονιό, ώστε με την αλλαγή που θα επέρχεται να ανεβαίνει το γνωστικό του επίπεδο και να υιοθετεί μία νέα” φιλοσοφία”, μία νέα στάση απέναντι στη γνώση και στον τρόπο απόκτησής της. Η μάθηση έχει σαν  αποτέλεσμα ένα ρήγμα στον  προσανατολισμό ενός μαθητή ή ενός ατόμου. Η συνεχής και αποτελεσματική επίδραση ενός δάσκαλου μπορεί να προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον ενός μαθητή πάνω σε κάποιο αντικείμενο.

      Η σημερινή τάση προς το εύκολο και η τυχαία ενημέρωση και πληροφόρηση των νέων δεν είναι τόσο απλό ζήτημα. Οι αλλαγές σε θεσμούς και σε αξίες στη σημερινή κοινωνία επηρεάζουν αρνητικά τη σκέψη και τη γνώση της νέας γενιάς.

Ωστόσο, αποτελεί πιεστική απαίτηση η απόκτηση στέρεης και επαρκούς γνώσης των νέων  μέσα στη διαρκή και ποικίλη διάσπασή τους.

     Ποια όμως  είναι η διαδικασία απόκτησης, εγγραφής  της γνώσης στον εγκέφαλο ενός ανθρώπου, της κατάκτησης μιας δεξιότητας και της διαρκούς βελτίωσης του ίδιου; Ποια είναι η διαδικασία της προόδου ενός ατόμου σε κάποιον τομέα που τον ενδιαφέρει;

        Η διαδικασία είναι η επίμονη, συνειδητή και στοχευμένη εξάσκηση . Η έρευνα στη νευρολογία έχει ανακαλύψει πως η εξάσκηση επιφέρει αλλαγές στον εγκέφαλο, στα μέρη του  που επηρεάζονται από την άσκηση. Δημιουργείται νέα συνδεσμολογία στους νευρώνες που αυξάνει την ικανότητά του να εκτελεί τις λειτουργίες  που απαιτούν οι προκλήσεις. Έτσι, η γνώση περνάει στη μακρόχρονη μνήμη, ενισχύεται με την επανάληψη και ανακαλείται εύκολα στην βραχύχρονη μνήμη από όπου αξιοποιείται από την αντίστοιχη ζήτηση.

Για παράδειγμα, η παρεγκεφαλίδα-μέρος του εγκεφάλου που παίζει σημαντικό ρόλο και στον έλεγχο των κινήσεων και στη λειτουργία της μνήμης-είναι μεγαλύτερη στους μουσικούς απ’ ότι στους μη μουσικούς.  Ο κατώτερος βρεγματικός λοβός των μαθηματικών περιέχει περισσότερη φαιά ουσία-ο εγκεφαλικός ιστός που περιβάλλει τους νευρώνες-από αυτή  των ατόμων που δεν είναι μαθηματικοί. Το μέρος αυτό του εγκεφάλου εμπλέκεται σε μαθηματικούς υπολογισμούς και στην οπτικοποίηση αντικειμένων στο χώρο, δυο λειτουργίες πολύ σημαντικές σε πολλούς τομείς των μαθηματικών.

      Υπάρχουν εγκέφαλο-μηχανήματα που χαρτογραφούν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου εντοπίζοντας μικροσκοπικά μαγνητικά πεδία για να προσδιορίσουν ποια μέρη του εγκεφάλου αντιδρούν σε κάποια δραστηριότητα.  Η αξιοποίηση της προσαρμοστικότητας του εγκεφάλου και του σώματος ώστε να αναπτύξουν ικανότητες που διαφορετικά θα ήταν απρόσιτες, επιτυγχάνεται με την εξάσκηση.

      Στο κολύμπι, στο ποδόσφαιρο, στην ενόργανη γυμναστική και σε άλλα αθλήματα, ο εγκέφαλος παίζει σημαντικό ρόλο γιατί οι δραστηριότητες αυτές απαιτούν πολύ προσεχτικό έλεγχο των κινήσεων του σώματος και πολλές επαναλήψεις μιας άσκησης, ώστε να δημιουργηθούν  ισχυρές νοητικές αναπαραστάσεις. Η επιτυχία ενός τρίποντου από κάποιον παίχτη απαιτεί τη χωροχρονική συνάφεια στην ενέργειά του, η οποία προϋποθέτει επαρκή προπόνηση.  Η παρατεταμένη προπόνηση ενός αθλητή, μεταξύ άλλων, θα οδηγήσει σε χαμηλά επίπεδα οξυγόνου στα τριχοειδή αγγεία που τροφοδοτούν τους μυς του αθλητή.   Το σώμα του θα απαντήσει με τη δημιουργία νέων τριχοειδών αγγείων ώστε να δώσει περισσότερο οξυγόνο στα κύτταρα των μυών στα πόδια του και να τα επαναφέρει στα όριά τους. Έτσι θα έχει γίνει πιο δυνατός, με μεγαλύτερη αντοχή και καλύτερο συντονισμό.

     Οι νοητικές αναπαραστάσεις είναι νοητικές δομές που αντιστοιχούν σε αντικείμενα, ιδέες, πληροφορίες ή σε ό,τι σκέπτεται το μυαλό. Π.χ. μια οπτική εικόνα είναι ένα απλό παράδειγμα. Όταν αναφέρεται ένα συγκεκριμένο έργο του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου, πολλοί άνθρωποι θα δουν νοερά την εικόνα του πίνακα. Η εικόνα αυτή είναι η νοητική αναπαράσταση του πίνακα. Κάποιες από τις αναπαραστάσεις των ανθρώπων για τον πίνακα είναι πολύ πιο λεπτομερείς  από άλλες.

        Ένα άλλο παράδειγμα είναι η λέξη “ σκίουρος”. Ας υποθέσουμε ότι κάποιος δεν έχει δει ποτέ σκίουρο ούτε έχει ακούσει τη λέξη. Όταν την πρωτοακούσει την καταγράφει απλώς σαν μια ετικέτα. Αν όμως δει τον σκίουρο στο πάρκο, του δώσει  φουντούκια και καρύδια και παρατηρεί τις αντιδράσεις του πιο συχνά τότε η αρχική ετικέτα θα συμπληρώνεται με αρκετά χαρακτηριστικά. Θα έχει προσθέσει, λοιπόν, τον σκίουρο στο σύνολο των νοητικών του αναπαραστάσεων. Όλες οι περίπλοκες και δύσκολες δραστηριότητες απαιτούν τη δημιουργία νοητικών αναπαραστάσεων χωρίς να το συνειδητοποιούμε.

       Όταν ένας μαθητής ακούει ή διαβάζει για πρώτη φορά το Πυθαγόρειο θεώρημα, με αυτοσυγκέντρωση και ενδιαφέρον, δημιουργείται νοητική αναπαράσταση του θεωρήματος και βαθμιαία περνάει στη μακρόχρονη μνήμη. Η νοητική αυτή αναπαράσταση γίνεται ακόμη πιο ισχυρή όταν ο μαθητής οπτικοποιεί το θεώρημα, συνδέοντας τον τύπο με το αντίστοιχο σχήμα του ορθογωνίου τριγώνου. Με την εξάσκηση, λύνοντας σχετικές ασκήσεις, ενισχύεται η γνώση και η βαθύτερη κατανόηση. Στην πρώτη ζήτησή του για την επίλυση μιας άσκησης, ανακαλείται εύκολα στη βραχύχρονη μνήμη και χρησιμοποιείται για την επίλυση. Η συνεχής εξάσκηση με σχετικές ασκήσεις , έχει ως αποτέλεσμα την στέρεη γνώση, δηλαδή την ισχυρή αναπαράσταση του θεωρήματος.

        Για να μάθει κάποιος λοιπόν κάτι καλά ή πολύ καλά ή να γίνει ξεχωριστός σε ένα αντικείμενο ή σε μια δεξιότητα πρέπει να ακολουθήσει απαρέγκλιτα το δρόμο της εξάσκησης, δηλαδή της επίμονης και συστηματικής εργασίας-προπόνησης. Η ποιότητα και η διάρκεια ενός προγράμματος αποτελούν την αναγκαία συνθήκη της γνώσης. Σε πολλές περιπτώσεις η όλη απόδοση είναι κατώτερη των φιλοδοξιών και των στόχων.  Δύσκολα κατορθώνει ο μαθητής  ή ο οποιοσδήποτε να βγει από το καθημερινό του βόλεμα  και να κάνει την υπέρβαση. Όταν την πετύχει, αισθάνεται υπέροχα με την αλλαγή του, με το δημιουργικό βίωμά του. Η σύσταση μιας ομάδας με άτομα φιλομαθή  αποτελεί τη χαρά του δάσκαλου. Η επίπονη και  συνειδητή πνευματική και σωματική δραστηριότητα ενός μαθητή συντελούν στην πρόοδο αυτού.

 

Πηγές:

Illeris, K. (2009). Σύγχρονες Θεωρίες Μάθησης, Εκδ. Μεταίχµιο, Αθήνα.

Anders Ericsson & Robert Pool (2021). ΚΟΡΥΦΗ (Πρωταθλητής δεν γεννιέσαι, γίνεσαι), Εκδ. ΚΛΕΙΔΑΡΙΘΜΟΣ, Αθήνα

Δρ. ΚΑΣΤΟΡΙΝΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ, ΚΩΣΤΑΚΗ- ΑΠΟΣΤΟΛΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ, Δρ. ΜΠΑΡΩΝΑ-ΜΑΜΑΛΗ ΦΩΤΕΙΝΗ, Δρ. ΠΕΡΑΚΗ ΒΑΣΙΛΙΚΗ, Δρ. ΠΙΑΛΟΓΛΟΥ ΠΕΡΙΚΛΗΣ, ΒΙΟΛΟΓΙΑ Α’ Γενικού Λυκείου, Οργανισμός Εκδόσεως Διδακτικών Βιβλίων, Αθήνα

 

Ο σκεπτόμενος νέος (Rodin, 1880)

Άρθρο μας που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό της Ελληνικής Μαθηματικής Εταιρείας «Ευκλείδης Α» (Τεύχος 124, σελ.43)

Ο  ρόλος  του  γονιού  και  του  δάσκαλου  για  τον  μαθητή είναι  αποφασιστικής  σημασίας  για  την  πορεία  που θα χαράξει στη  ζωή  του.  Στην πολύ σημαντική  σχέση  μεταξύ μαθητή και δασκάλου μπορούμε να διακρίνουμε τρεις καθοριστικές περιπτώσεις συνεργασίας. Στην  πρώτη  ο  δάσκαλος    επηρεάζει  καθοριστικά  τον  μαθητή  και  τον  οδηγεί  προς  τη  μεγάλη πορεία της  σκέψης  και  της  γνώσης  και  αργότερα  της  επιστήμης  και  της  έρευνας.  Στη  δεύτερη, ο δάσκαλος μπορεί να μεταφέρει στο μαθητή κάποιες γνώσεις, χωρίς  όμως να τον βοηθήσει  ουσιαστικά, χωρίς  να  τον  εμπνεύσει και χωρίς να του δώσει κίνητρο για την επίτευξη υψηλών στόχων.  Η τρίτη περίπτωση  είναι  να  αποθαρρύνει τον μαθητή  από  την  ωραία  γνωστική  διαδικασία, γεγονός που θα επηρεάσει αρνητικά την εξέλιξή του τα επόμενα χρόνια. Σε κάθε μία από τις παραπάνω περιπτώσεις ο δάσκαλος  εφαρμόζει, σε  μικρό  ή   μεγάλο  βαθμό,  τη μεθοδολογία  της  μετασχηματίζουσας μάθησης.

«Η μετασχηματίζουσα μάθηση αναφέρεται στη διεργασία κατά την οποία μετασχηματίζουμε δεδομένα πλαίσια αναφοράς (νοητικές συνήθειες, νοηματοδοτικές προοπτικές, νοητικά σύνολα) έτσι ώστε αυτά να γίνουν πιο περιεκτικά, πολυσχιδή, ανοικτά, συναισθηματικά έτοιμα για αλλαγή και στοχαστικά, προκειμένου να παραγάγουν πεποιθήσεις και απόψεις που θα αποδειχθούν περισσότερο αληθινές ή πιο ικανές να δικαιολογήσουν την παρώθηση σε δράση.» (Merizow, 1990 & 2007)

  Τα πλαίσια αναφοράς, που αναφέρονται παραπάνω, είναι οι πολιτισμικές και γλωσσικές δομές μέσω των οποίων ο άνθρωπος δίνει νόημα στις εμπειρίες του. Στην καθημερινότητά του ο άνθρωπος βιώνει πολλές εμπειρίες, αλλά αυτές αποκτούν σημασία όταν τις αξιολογεί με βάση τις γνώσεις του, τα συναισθήματά του και άλλες εμπειρίες που ήδη έχει. Επίσης, πολύ σημαντικό ρόλο κατέχει ο διάλογος τον οποίο αναπτύσσει ο άνθρωπος με άλλα άτομα τα οποία έχουν και αυτά τις δικές τους απόψεις, εμπειρίες και συναισθήματα. Κατά αυτόν τον τρόπο, ο κάθε ένας δημιουργεί προδιαθέσεις με βάση τις οποίες οριοθετεί τη «γραμμή δράσης» του, με αποτέλεσμα να αποκτά ισχυρή τάση να απορρίπτει νέες εμπειρίες και ιδέες που εμφανίζονται στη ζωή του, οι οποίες δεν συμβαδίζουν με αυτές τις προδιαθέσεις.

  Ένα πλαίσιο αναφοράς, λοιπόν, έχει δύο διαστάσεις. Η μία είναι οι νοητικές συνήθειες και η άλλη είναι οι απόψεις που πηγάζουν από αυτές. Οι νοητικές συνήθειες είναι οι προδιαθέσεις σκέψης, συναίσθησης και δράσης που διαμορφώνει ο άνθρωπος καθώς στην καθημερινότητά του επηρεάζεται από πολιτισμικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς, πολιτικούς, ψυχολογικούς και άλλους παράγοντες μέσα από τις εμπειρίες που βιώνει, τα άτομα με τα οποία συναναστρέφεται και τα πρότυπα που έχει. Οι νοητικές συνήθειες έχουν ως λογικό επακόλουθο τη διαμόρφωση απόψεων από τον κάθε άνθρωπο οι οποίες είναι καθοριστικές για το παρόν και το μέλλον του και συνήθως δύσκολα μπορεί να τις αναθεωρήσει. 

  Τη θεωρία της μετασχηματίζουσας μάθησης ο Mezirow την εφάρμοσε σε προγράμματα που αφορούσαν στην εκπαίδευση ενηλίκων. Πώς εμείς ως εκπαιδευτικοί της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης μπορούμε να εφαρμόσουμε στο μέγιστο βαθμό τη μετασχηματίζουσα μάθηση στους μαθητές μας;

  Με τον όρο «ενήλικος» ο Mezirow εννοεί το οποιοδήποτε άτομο είναι αρκετά μεγάλο ηλικιακά ώστε να θεωρείται υπεύθυνο για τις πράξεις του, να είναι σε θέση να κατανοήσει διάφορα ζητήματα και να παίρνει τις δικές του αποφάσεις. Οι μαθητές, λοιπόν, στις τάξεις του γυμνασίου και ακόμα περισσότερο στις τάξεις του λυκείου, ειδικά στις μέρες μας, που έχουν πολλές διαφορετικές πηγές ενημέρωσης και πολλά περισσότερα από ένα πρότυπα χάρη στο ίντερνετ και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, έχουν αναπτύξει τη δική τους «γραμμή δράσης». Οι μαθητές που φοιτούν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση δεν έχουν την ωριμότητα που έχει ένας τελειόφοιτος φοιτητής, ένας εργαζόμενος ή ένας γονιός αλλά  βρίσκονται σε μία πολύ κρίσιμη καμπή της ζωής τους κατά την οποία διαμορφώνουν σε ένα σημαντικό βαθμό την προσωπικότητά τους, έχοντας όμως αναπτύξει ήδη ορισμένες νοητικές συνήθειες και έχοντας προσωπική άποψη για πολλά ζητήματα.

  Επομένως, οι συνθήκες στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι ιδανικές για την εφαρμογή της μεταχσηματίζουσας μάθησης διότι οι δάσκαλοι με τη σχεδόν καθημερινή επαφή με τους μαθητές τους, έχουν τη δυνατότητα να τους επηρεάσουν σημαντικά, προκαλώντας κάποια θετική αλλαγή στις νοητικές τους συνήθειες. Ο Mezirow αναφέρει πως η βίωση μίας θετικής εμπειρίας μπορεί να αλλάξει κάποια από τις απόψεις του ανθρώπου αλλά όχι απαραίτητα και τις νοητικές του συνήθειες, ωστόσο ο δάσκαλος μπορεί να μεταμορφώσει προς το καλύτερο τις συνήθειες και τη νοοτροπία των μαθητών του, προσφέροντάς του θετικά βιώματα σε καθημερινή βάση.           

  Για τη μετασχηματίζουσα μάθηση, λοιπόν, δίνεται ένας εναλλακτικός ορισμός: «Αυτή  η  μάθηση  μπορεί  να  ορισθεί  ως  εκείνη  που  προκαλεί  αλλαγή  της  προσωπικότητας  ή  αλλαγές  στην  οργάνωση  του  εαυτού  και  χαρακτηρίζεται  από την  ταυτόχρονη  αναδόμηση  όλων  των  σχημάτων  και  προτύπων   του  μαθητή» (Illeris, 2009). Αυτή  η  μέθοδος  μάθησης   επιφέρει  ρήγμα,  αλλαγή  στη νοοτροπία του  νέου   και  στην  όλη  δομή  του  προγράμματός  του  προς  το  καλύτερο. Στη ζωή του πλέον τίθενται νέοι στόχοι και η σημαντική  αυτή  αλλαγή  βιώνεται  από τον  μαθητή μέσα από την προσπάθεια ως  ένα  αίσθημα  ικανοποίησης,  κατάκτησης και αυτοπεποίθησης.                                                                                                                                               

  Πιο συγκεκριμένα, στην  προεφηβική  και  στην  εφηβική  ηλικία  μπορούμε  και  πρέπει  να  παρέχουμε  σε  όλους  τους  νέους  «κανονικές»  και  επαρκείς  συνθήκες  αυτοανακάλυψης  και  προόδου. Τα  μαθηματικά, η γλώσσα και τα υπόλοιπα μαθήματα  δεν  μαθαίνονται  με  το  λίγο  διάβασμα, το οποίο περιορίζεται σε εφαρμογές τύπων και αποστήθιση πληροφοριών. Η  απόκτηση στέρεης γνώσης απαιτεί  επαναλήψεις, ενδιαφέρον  και  σοβαρή  προσπάθεια.  Αυτό ο μαθητής μπορεί να το πετύχει με την επίδραση του γονιού του, ενός φίλου του και με τη βοήθεια ενός δασκάλου του. Μπορεί να επηρεαστεί από ένα βιβλίο βιογραφικής ιστορίας ή της ιστορίας των Ελλήνων του 5ου π.Χ. αιώνα, ή από τη λύση πολλών ασκήσεων μαθηματικών κλιμακούμενης δυσκολίας κ.α.. Στην περίπτωση του δασκάλου, είναι υποχρέωσή του να προκαλέσει το ενδιαφέρον του μαθητή, να αναδείξει τη χρησιμότητα του αντικειμένου που διδάσκει και να εμπλέκει το μαθητή σε δραστηριότητες στις οποίες θα έχει ο ίδιος ενεργό ρόλο. Έτσι, βαθμιαία γίνεται ο μετασχηματισμός στη σκέψη του και η στροφή του προς τα πνευματικά ενδιαφέροντα. Επιπρόσθετα, αν ασχοληθεί με τη γυμναστική ατομικά ή συγκεκριμένα με κάποιο άθλημα, αρχικά σε μικρό βαθμό και στη συνέχεια με την πάροδο του χρόνου όλο και περισσότερο, χωρίς να παραμελεί το διάβασμα, θα έχει θεαματικά αποτελέσματα και σίγουρη ωφέλεια  για τη σωματική, την πνευματική και την ψυχική υγεία του. Παρόμοια δυναμική μπορεί να έχει η ενασχόληση με τη μουσική, με τη ζωγραφική, τη συγγραφή και άλλα δημιουργικά χόμπυ. Έτσι, λοιπόν, ο μαθητής υιοθετεί έναν τρόπο ζωής με έντονο και ευχάριστο καθημερινό πρόγραμμα, το οποίο θα έχει ως οδηγό για το υπόλοιπο της ζωής του.

  Επίσης, αν και μία μεμονωμένη θετική εμπειρία δεν είναι ικανή να αλλάξει ολοκληρωτικά τις συνήθειες και την νοοτροπία ενός ανθρώπου, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για μία μεγάλη αλλαγή. Για παράδειγμα, μια διάκριση σε ένα τομέα, είτε ένα αρνητικό βίωμα, μια κατάσταση που θα τον αναγκάσει να ενεργοποιήσει κρυμμένες δυνάμεις του για να ανταπεξέλθει και να βγει νικητής, είναι εμπειρίες που προκαλούν στο νέο έντονα συναισθήματα. Έτσι, οι δυνατότητές του βαθμιαία μετατρέπονται σε ικανότητες και η αλλαγή του προς το καλύτερο είναι βέβαιη. Η ικανοποίηση που παίρνει ο μαθητής από την πνευματική ή σωματική κατάκτηση, είναι πολύ περισσότερη από ό,τι παίρνει από επουσιώδεις ενασχολήσεις του.

  Ο δάσκαλος, ο γονιός, το σχολείο, πέρα από το ήθος και την καλή συμπεριφορά που διδάσκουν επίμονα, μπορούν και πρέπει να επιδιώκουν τη μετασχηματίζουσα τον μαθητή μάθηση. Μπορούν μάλιστα να το έχουν και σαν μέτρο της αυτοαξιολόγησής τους, να βλέπουν δηλαδή ότι η προσπάθειά τους μετασχηματίζει ουσιαστικά τον ή τους πολλούς μαθητές τους προς ψηλότερα επίπεδα στοχασμού και δράσης, τα οποία σπανίως αποχωρίζονται στη ζωή τους. Είναι ένα μεγάλο ζητούμενο η διαρκής βελτίωση του μαθητή με τη συνακόλουθη ικανοποίηση του, χωρίς κανένα άγχος, χωρίς να απομακρύνεται από ένα δημιουργικό πρόγραμμα. Στη ζωή του πλέον θέτει νέους στόχους και έχει πετύχει μία σημαντική αλλαγή.

  Ειδική αναφορά πρέπει να γίνει στην αξία της συμβολής του δασκάλου στο μετασχηματισμό του μαθητή την εποχή του κορωνοϊού. Οι μαθητές την τελευταία διετία, συνήθισαν σε ένα διαφορετικό τρόπο ζωής, ο οποίος βασίστηκε κατά κύριο λόγο στα τεχνολογικά μέσα. Παρά τις λύσεις που προσέφεραν σε μία πολύ ιδιαίτερη και δύσκολη περίοδο, μέσω αυτών τα παιδιά, και πολύ περισσότερο οι μαθητές που δυσκολεύονταν να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του σχολείου, βρήκαν νέους τρόπους διασκέδασης, ψυχαγωγίας και εκπαίδευσης, οι οποίοι όμως είναι «εικονικοί» και δεν μπορούν να αντικαταστήσουν εκείνους που στηρίζονται στην επικοινωνία, το διάλογο και την ανάπτυξη προσωπικών σχέσεων. Με δεδομένες αυτές τις συνθήκες αποτελεί ζητούμενο η στροφή των νέων σε μορφές συνεχούς και σημαντικής προσπάθειας στη Σκέψη, στη Γνώση και στην Άθληση, χωρίς να αποχωρίζονται τα επί μέρους αντικείμενα που τους αρέσουν. Η βιωματική δραστηριότητα πρέπει και μπορεί να αποτελέσει αντίδοτο στην καλπάζουσα εικονική πραγματικότητα της τεχνολογίας, η οποία παρά τα σημαντικά οφέλη της, πολλές φορές παγιδεύει τους νέους  με καταστροφικά αποτελέσματα για την πρόοδό τους και την κοινωνικοποίησή τους.

Βιβλιογραφία

Illeris, K. (2009). Σύγχρονες Θεωρίες Μάθησης, Εκδ. Μεταίχµιο, Αθήνα.

Mezirow, J. (1990). Fostering critical reflection in adulthood. San Francisco: Jossey-Bass Publishers.

Mezirow, J. (2007). Η μετασχηματίζουσα μάθηση, Εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα.